Sinds 2023 doet zich een onbedoeld effect voor binnen de kwijtscheldingsregeling. Door de stijging van het minimumloon zijn ook uitkeringen, zoals Wajong, WIA en WAO, verhoogd. Hierdoor ontstaat bij sommige huishoudens betalingscapaciteit, waardoor zij geen of minder recht hebben op kwijtschelding. De Nationale ombudsman heeft het Rijk opnieuw opgeroepen om snel duidelijkheid te bieden voor 2026 en daarna.
Wat speelt er?
De hogere uitkeringen leiden tot een hoger netto besteedbaar inkomen. Bij de toets voor kwijtschelding wordt dit afgezet tegen de kwijtscheldingsnorm. In de praktijk ontstaat hierdoor vaker een positief verschil, terwijl de feitelijke bestedingsruimte van huishoudens niet altijd is verbeterd. Dit zorgt ervoor dat met name huishoudens met een Wajong, WIA en WAO soms buiten de regeling vallen.
Tijdelijke oplossing, nog geen structureel antwoord
Vanaf 2023 is gezocht naar een oplossing, maar een structurele aanpak ontbreekt nog. De VNG adviseerde eerst om aanvragen van mensen met een UWV-uitkering aan te houden en later werd, in samenspraak met het Ministerie van SZW, opgeroepen om geen invorderingsmaatregelen te treffen over 2023, 2024 en later ook 2025.
Oproep van de ombudsman
In maart 2026 heeft de Nationale ombudsman opnieuw aandacht gevraagd voor deze situatie. Hij pleit voor:
- snelle duidelijkheid voor burgers;
- voortzetting van de tijdelijke oplossing in 2026;
- een structurele regeling vanaf 2027.
Tegelijkertijd wijst hij erop dat de huidige werkwijze afwijkt van de regels, waardoor formele rechtsbescherming ontbreekt.
Wat betekent dit voor de uitvoering?
De tijdelijke aanpak leidt tot verschillen tussen gemeenten en waterschappen. In de praktijk wordt soms afgezien van invordering, terwijl het kwijtscheldingsverzoek formeel is afgewezen. Dit vraagt om zorgvuldige afwegingen en duidelijke communicatie richting belastingschuldigen. Ook blijven er aandachtspunten, zoals:
- de beoordeling van aanvullende inkomsten, inkomsten van partner, kostendelende medebewoners, etc.;
- gedeeltelijke toepassing bij beperking mogelijkheid van kwijtschelding;
- knelpunten in geautomatiseerde inkomenstoetsen (BIDN).
Vooruitblik
Tot nu toe heeft de VNG en het ministerie vooral gewezen op het buiten invordering laten van de te betalen belasting. Verdere praktische uitvoeringsaanbevelingen zijn uitgebleven. Vanuit de uitvoeringspraktijk bestaat behoefte aan duidelijkheid en uniformiteit. Een structurele oplossing is noodzakelijk om rechtszekerheid te bieden en verschillen in uitvoering te beperken. Het buiten invordering laten leidt tot verschillen in uitvoering. Een aantal belastingorganisaties passen de tijdelijke oplossing niet toe: het verzoek wordt (bij betalingscapaciteit), geheel of gedeeltelijk afgewezen. Een begrijpelijke keuze om niet jaarlijks te blijven prutsen met de tijdelijke oplossing.
Onze oplossing
Een aanpassing binnen het bestaande kader is het aanpassen van de kwijtscheldingsnorm voor UWV- uitkeringen. Dit kan via bestaande regelgeving, zoals de Uitvoeringsregeling Invorderingswet 1990 of de Leidraad Invordering. Vergelijkbare aanpassingen zijn eerder gedaan, bijvoorbeeld bij vrijlating van PGB-inkomsten, de inkomensondersteuning voor AOW-gerechtigden en bij de energietoeslagen. Dit vereenvoudigt de uitvoering en sluit beter aan bij het doel van de kwijtscheldingsregeling. Wij informeren je zodra er een reactie is op de recente oproep van de Nationale ombudsman om op korte termijn met een structurele oplossing te komen. De politiek moet nu echt aan het werk.
